محله ها و آثار تاریخی اهر در یک نگاه

در گذشته مجموعه شهر اهر از سه محله تشکیل می شده است: کوی ساداتلو، کوی نخجوانلو و کوی باغبانلو. هر سه محله مسکونی بوده و درحدفاصل آنها باغات انبوهی وجود داشته است. آب شهر از چند قنات تامین می شده که درمحله های مختلف شهر مانند قنات محله چلب‌وردی وجود داشته. امروزه تقریباً همه آنها ازبین رفته است.

بنای بازار سرپوشیده اهر دارای چندین ورودی با نوشته سردر «نصیر بیگ» بوده که تقریباً دست نخورده باقی مانده است. راسته سه دکانلار وراسته مسجدسفید به اضافه محله قلعه قاپوسی از مراکز دادوستد در اهر بشمار می‌رفته است. بازار مسگران (مسگرخانه)، بازار کلاه‌دوزان، راسته آهنگران، میدان دواب، میدان تره‌بار از دیگر بخش‌های بازار است.

بقعهٔ شیخ شهاب‌الدین محمود اهری از اماکن تاریخی و مقدس در این شهرستان است. مسجد جامع و مسجد شیخ عماد نیز از نقاط تاریخی شهر است.

تورکون دیلی تک سوگلی، ایستکلی دیل اولماز

ئوزگه دیله قاتسان، بو  اصیل دیل، اصیل اولماز

ئوز شعرینی فارسا-عربه قاتماسا شاعر

شعری اوخویانلار، ائشدنلر کسیل اولماز

ارسباران يك ناحيه كوهستاني است كه درشمال استان آذربايجان شرقي و جنوب رودخانه ارس واقع شده است، ترسيم حدّ ومرزقاطع براي آن، باتوجه درموقعيت طبيعي وجغرافيائي كه دارد درعمل واجد پاره اي دشواريهاست، دليل براين امر آن است كه اولاً ارسباران منطقة كوهستاني ازنوع تپه ماهور بوده ودراغلب نقاط به جهت صعب العبور بودن راه ها، تشخيص موقعيت بخش هاي مختلف آن نسبت به هم مشكل مي باشد. ثانياً استفاده از كليشه و تعريف مرزهاي آن به ايالات وشهرستانهاي اطراف هم گوياي واقع نبوده ومصداق دور باطل. بناءً بهترين وقابل فهم ترين روش جهت ترسيم محدودة ارسباران، تعيين سرحدّات آن و پيراستن ومنقّح نمودن خاك آن از غيرارسباران است، براي نمونه درسرحدّ شرقي آن محال ارشق و دشت مغان جزوخاك ارسباران نيست و درسرحدجنوبي آن محال بدوستان.كه امروزه شهرستان هريس ناميده مي شود. كثرت تپه ها وكوهها درمنطقه ارسباران و واقع شدن آنها درتيررس ديد همسايگان ازچهارجهت اصلي،  نوعاً سبب بروز تصّورات متفاوتي از آن شده است، شاهسونها وتاتهاي اطراف مشكين شهر اين منطقه را ازدامنه هاي سبلان كه نگاه مي كنند رويه اي از تپه ها وكوه هاي درهم تنيدة سخت وتفته را درمقابل دارند كه انبوهي وخشونت نهفته درسيماي هويداي آن، از اسرارلطافت و طراوت آن روي نهان حكايت نمي كند. اهالي بدوستان هم از بلنداي كوه هاي بزغوش جزانبوهي كوهها وسيماي آفتاب زدة آن تصوّري از اين منطقه اسرارانگيز وزيبا نمي توانند داشته باشند. همين اوصاف سبب شده است نه تنهاهمسايگان شرقي و جنوبي، بلكه هرتازه واردي اين منطقه را قره داغ نامند.

آن روي قره داغ، امّاحرف وحديث ديگر دارد، شادابي وخرمي دركوه ها وتپه هايش موج مي زند ومراتع وجنگلهايش پوشيده ازدرختان وگياهان سرسبزاست .اين سيماي ديگري از همان  آب وخاك است كه ازسرحدّات شمالي قابل رويت بوده واهالي جمهوري آذربايجان اين ديوارة سبزرا درپس ارس مي توانند نظاره وتحسين كنند.

ارسباران عنوان جديدي است كه بكارگيري آن درعمل شياع قره داغ را درمحل از سرزبانها انداخت. بااين حال در اغلب متون رسمي ومكاتبات اداري بعداز انقلاب مشروطيت، ارسباران رايج گرديده و بعدازآن تاريخ كمتر ديده شده اين منطقه رادراسنادرسمي و دولتي قره داغ و يا قره جه داغ ناميده باشند. گفته شد قره داغ وصفي است كه همسايگان شرقي ساخته وپرداخته كرده و به يادگارگذاشته اند ساكنين دشت مغان واطراف مشكين شهر هنوز هم بي هيچ تبعيض واستثنائي اين لفظ را بكارميبرند. بااين توضيح كه قره درلسان تركي دلالت برانبوهي وكثرت ودرهم تنيدگي مي كند.

همانطوريكه طبيعت اسرارآميز قره داغ درسيماي چندگانة كوهستانهاي آن متجلي گرديده است تاريخ ديرپاي آن هم اززواياي متفاوت قابل بررسي مي باشد. مهمترين واقعه درتاريخ اهرارسباران تمركزجنگهاي ايران وروس درحوزه آن مي باشد، جنگي مستمر وتمام عيار كه بخش اعظم تداركات وافراد قشون ايران ازاين نواحي تامين مي شده است، نكته جالب توجه نقش فرماندهي عطا اله خان (آتاخان) ايلخان شاهسون درپيشبرد اهداف جنگ مذكوراست كه ساليان دراز درركاب مرحوم عباس ميرزاي وليعهد، قره داغ اهر را به مركز مقاومت ومقابله با روسها تبديل كرده بود. علي ايحال اگرايراني ها درجنگ باروسها بازنده نمي شدند! اگر عباس ميرزاي وليعهد جوانمرگ نمي شد! واگرعمارت باشكوه عطاخان شاهسون درروستاي ساطي ميزان برپاي مي ماند! گوشه اي از بزرگي وافتخار تاريخ اين مرزبوم را مي توانستيم بسياربهتر وبيشترازاين كه هست بفهميم، بعداز جنگ ايران وروس شايد وقوع انقلاب مشروطيت مهمترين رويداد تاريخي درايران باشد، كه فرزندان اين خطه درهردوجبهة  آن واقعة عظيم، صحنه گردان بوده اند، دريكطرف رحيم خان چلبيانلو ودرطرف ديگر ستارخان  قره داغي راداريم، اولي برضد انقلاب يك تنه ايستاده بود ودومي سردارملت وانقلاب لقب گرفته بود، و سرنوشت كشور درآن مقطع به نتيجة رويارويي اين دومرد بزرگ تاريخ وابسته شده و بدينسان قره داغ گرانيگاه سرنوشت ايران گرديده بود.

                                     ستار خان و باقر خان

 لشكركشي بزرگ يپريم ارمني به  اهر ومقاومت رحيم خان دربرابر وي شايدنقطه عطف تاريخ ايران بوده باشد كه درخاك پاك اين خطه رقم مي خورد، مي گوينداگر قدرت شصت تيرهاي مدرن افراديپريم نبودند! واگر شاهسونها خلف وعده نكرده بودند! چه بسا طومارمشروطيت ومشروطه خواهي دراهرپيچيده  مي شد وتاريخ كشور اينگونه كه هست نوشته نمي شد.

رحيم خان شكست مي خورد، ودرارك تبريزكشته مي شود اماتاريخ قره داغ پايان نمي پذيرد اين بار اميرارشد نامي از طايفه حاج عليلو درقلب تاريخ كشورمي تازد وصاحب نام وآوازه  مي شود، معروف است بعداز جنگ با سيميتقو تصميم به فتح تهران را داشت، آن هنگام كه شاه جوان قاجارمضطرب وپريشان بوده وژنرال آيرون سايد انگليسي باهمكاري رضاخان ميرپنج وسيدضياء طباطبائي نقشة شوم كودتا را براي كشور تدارك مي ديده اند.

وقايع تاريخي ازاين دست بيانگر نقش بااهميت مردم اين سامان درتاريخ ايران است بطوريكه تاريخ ارسباران به تنهائي بخش مهمي ازتاريخ معاصركشوررا بازگو مي كند. بااين اوصاف داخل شهراهردرمواجهه با چنين رويدادهائي كاملاً آگاه بوده است درسايه امنيت واقتدار رؤساي طوايفي كه همواره بعنوان حاكمان قره جه داغ منسوب مي گشتند فعاليت اقتصادي  دامنه داري را دنبال وثروت اندوزي نمايند، درواقع شهراهر درمقايسه باديگر شهرهاي همسطح، يك طبقه منسجم ازثروتمندان وزمينداران را داشته است كه درطول ساليان نسل اندرنسل ثروت ومنزلتشان محفوظ بوده است. معروف است بعد از غارت اردبيل كه  اين بارشاهسونها رحيم خان را هم دركنارخود داشته اند، برخي همراهان نقشة حمله به اهر  را هم مي كشيده اند كه بامخالفت آشكار آقاخان نصرت الملك مواجه مي شوند. موضوعي  كه خود رحيم خان نيز هرگز تمايلي بدان نشان نداده و سبب آزردگي خاطر شاهسونها ازوي  شده است. بدينسان بود كه مردم اهر درصلح وآرامشي چنين پايدارمي توانستند ازمجموع ظرفيتها وقابليتهاي نهفته بهره ها ببرند. بيش ازهزار روستاي آبادوپررونق از منتهي اليه خداآفرين گرفته تا قلب محال خاروانا، فقط به بازار اهرجهت دادوستد دسترسي داشته اند، كاروانسراهاي داخل شهر هرروز پذيراي مردمي بوده اند كه محصولاتشان را براي فروش درمراكزمتعدد تجاري شهر عرضه مي كردند، علاوه بربازار سرپوشيده اهر كه تقريباً بناي آن دست نخورده باقي مانده است راسته سه دكانلار وراسته مسجدسفيد به اضافه محلة  قلعه قاپوسي ازمراكز مهم دادوستد در اهر بشمارمي رفته است. همچنين وجود بازارهاي به اصطلاح تخصصي كه محلّ تجمّع اصناف وپيشه هاي خاصّي بوده اند، ازجملة آنها مي توان به بازار مسگران (مسگرخانه)، بازاركلاه دوزان، راسته آهنگران، ميدان دواب، ميدان تره بار  و . . . كه هركدام به تنهائي حكايت ازحجم بالا وقابل توجهي ازعرضه وتقاضادربازاراهر داشته ودلالت بر نوعي ازانضباط شهري و اعمال مديريت عمومي صحيح دراجتماع آن دوران مي نموده است.

                                  بازار اهر در سالهاهای ۴۶ و ۱۳۴۷

حاكم شهر درمحلي معروف به قلعه مي نشسته است كه متاسفانه امروزه هيچ آثاري ازعمارت وبناي مربوط به آن باقي نمانده ولي ازشواهد و قرائن خصوصاً روايات قديمي ها پيداست كه عمارت آن درمحلة قلعه قاپوسي بوده است. (اين محله هنوز هم  به همين نام خوانده مي شود) 

مجموعة شهر اهر از سه محلة مجزا تشكيل مي شده است كوي ساداتلو، كوي نخجوانلو و كوي باغبانلو. هر سه محله مسكوني بوده و درحدفاصل آنها باغات انبوهي وجود داشته كه تنها ازطريق معابر وكوچه هائي به مراكز شهر منتهي مي شدند، اغلب خانه ها درعرصه هاي وسيع بنا شده و نوع مصالح بكاررفته درديوارهاي آنها خشت خام بوده و درتزيين نماي بيروني ساختمانهاي ثروتمندان واربابان آجرهاي رسي پخته بكارمي رفته است، بطوريكه تاهمين اواخر بيشتر اين بناها قابل استفاده بود و هرناظر تيزبيني ازمشاهدة زيبائي وتقارن قابل تحسين آنها مي توانست به وجود معماران چيره دست محلي و ساكنين خوش سليقه و باذوق آنها درآن دوران پي ببرد. در ساختن سقف بناها درختان سپيداروتبريزي بكار مي رفته كه روي آن را باتخته يا چوب حاصل از شاخه هاي همان درختان پوشانيده وسپس  با استفاده ازخاك و كاه گل تراز مي كرده اند. البته درخانه هاي اربابي چوب هائي موسوم به بغدادي را با مهارت خاصي جهت تزيين نماي داخلي سقف ها (مشابه سقفهاي كاذب امروزي) بكارمي بردند كه درنوع خود بسيار جالب توجه بوده وعرصه اي جهت هنرنمائي نجاران آن روزگار، تا از مصالح چوبي نقش ونگارهاي زيبا وخيال انگيزي بيافرينند.                   

آب شهر از تعدادي قنات تامين مي شده كه درمحله هاي مختلف شهر وجودداشته و آب  قنات ها را معمولاً ازطريق جوي هاي واقع درمعابر عمومي جهت استفاده عموم وآبياري باغات داخل شهر جاري مي كردند. امروزه هيچ اثري ازاين قنات ها بچشم نمي خورد و تقريباً همه آنها ازبين رفته است. باتوجه به ارتفاع سطح بناي بقعه شيخ شهاب الدين بسيار بعيد مي نمايد بدون استفاده از پمپ، زماني توانسته باشند آب رودخانه اهر چاي را برروي اراضي اطراف بقعه شيخ شهاب الدين سواركنند. بناءً دراخباربه اينكه، آب قنات محله چلب وردي را ازمنتهي اليه شمال شهر، براي تامين مصرف آب در بقعه ودرختان اطراف آن به جنوبي ترين نقطه شهرمي برده اند، ترديدي روا نيست.

علاوه بر قناتهاي داخل شهر، باغات اطراف شهراز آب رودخانه اهر چاي تامين مي شده است. يادآوري تعداد وانبوهي اين باغات و اتصال آنها به باغات داخل درمحدوده محلات شهر،  مي تواندگوشه اي ازعظمت ازدست رفته و آباداني وعمران زايدالوصف شهراهررا در دورانهاي قبل درخاطره ها زنده كند. زيرا باگسترش بي رويه شهر وافزايش افسارگسيخته جمعيت درآن، روز بروز از تعداد و مساحت اين باغات كاسته شده و امروزه ساكنين شهراهر را درمقايسه با شهرهاي مشابه، از نعمت درآمد و سايربركات باغ هاي حاشية شهري محروم وبي نسيب نمايد. درجوار رودخانه اهرچاي هنوز آثار وبقاياي باغات واراضي بزرگ آبي بچشم مي خورد كه درروزگاري نه چندان دور، عمده ترين محل درآمد ومعيشت ساكنين محله باغبانلو درحاشية جنوبي شهر بوده است،  بطوريكه درتوصيسف اهميت وكثرت باغبانان وكارگران شاغل در باغات واراضي آبي مذكور، همين بس كه بعنوان يك طبقه اجتماعي مشخص وجاافتاده اي شمرده شده واغلب در يك محله بخصوصي متمركزبوده اند. امروزه  اين محله باحفظ تركيب وبافت قديمي  باقي مانده و درمقايسه با قسمت هاي ديگر ازشهر داراي ويژگي هايي ست كه ازجمله مي توان: خانه هاي باعرصة كوچك و كوچه ها و معبرهاي تنگ وپيچ درپيچي را درآنجامشاهده كرد كه در سينة ثپه اي واقع شده است. انتخاب چنين محلي باخصوصًيات ذكر شده جهت احداث خانه هاي باغبانان وكارگران باغات واراضي آبي ناشي ازاين طرزفكر بوده است كه اولاً  فاصلة محل زندگي اين طبقه با محل كارآنها كمتر باشد، خصوصآً بادرنظرگرفتن اينكه اغلب درفصلهاي بهار وتابستان افراد اين طبقه با اعضاءخانوادةشان جهت مراقبت ازمحصول دركلبه هايي واقع درباغات زندگي  مي كرده اند، ثانياً ارزش زمين براي اين طبقه درآن محل بسيار زياد بوده وسعي وافرداشته اند كه براي احداث خانه مسكوني ومعابر، اززمين بي مصرف وكم ارزش استفاده كنند، برعكس ساكنان محلات ديگر، كه باغات واقع درآنها كمترازجنبه اقتصادي شان مدنظر بوده است.

تصویربقعه شیخ شهاب الدین اهری در قدیم

مي توان تصور كرد روزگاري نه چندان دور، ده ها كاروان وصدها مسافراز اقصي نقاط ارسباران براي دادوستد به شهراهر وارد وخارج مي شده اند، مسافران بسياري كه دربازارها ومعابراهر براي تهيه مايحتاجشان تردد و درمغازه ها وتجارتخانه هاي شهرخريد وفروش مي كرده اند. دليل براين ادعا وجود مسافرخانه ها ومهمانخانه هاي متعدد درسطح شهر بوده است، با توجه دراين واقع كه همه آنها تعطيل شده ودرحال حاضرحتي يك مسافرخانه و يا مهمان پذير، در سطح شهرفعاليت ندارد.

وجه تسمیه اهر: مورخان در مورد علت نامگذاری این شهر به اهر به موارد گوناگونی اشاره کرده اند از جمله اینکه نام این شهر در قدیم میمند بوده چنانچه نویسنده کتاب حدود العالم در سال 375 ه.ق از اهر بنام میمند نام برده و این منطقه را منطقه ای بسیار آباد توصیف کرده استبعضی دیگر از مورخان در مورد نام اهر اینگونه بیان کرده اند که اهر از کلمه ا ه ر "بفتح الف و سکون ه" که در زبان عربی معنی درخت ون را میدهد.گرفته شده است. چرا که در این منطقه خوش آب و هوا بعلت وفور درختان ون به این نام نامیده شده است .که بعدها اهر نام میگیرد.چنانکه در قرون اولیه اسلامی از آن بنام اهریج یاد شده استعده ای دیگر از مورخان نیز نام این شهر را ریشه در عقاید مذهبی آنان دانسته چنانکه کلمه اهر را از کلمه هر و هور که بمعنای خورشید میباشد و نشان دهنده مذهب مهر و هور پرستی این منطقه دارد . همچنانکه اسامی مناطق وابسته به این شهر تایید کننده این موضوع میباشد مناطق زیر موید مهر پرستی این مناطق در دوران قدیم میباشدبخش هوراند: همان اهورا وند است به معنای مکان خورشیدبخش خروانق : به معنای نگهبان خورشید میباشد.

و چند لغت از زبان تورکی :

كلمه معني
تاوا = ماهی تابه
آز = کم
بئی = داماد
گلین = عروس
زمستان = قیش
قالوش = نوعی کفش
اَت = گوشت
یئر = جا
ده لیک = سوراخ
دورنا = درنا
آرخ = جوی آب
یاز = بنویس
سس = صدا
آشیریم = خاکریز
یاش = مرطوب
تظاهور = نمود
ایظطراب = اظطراب
فه ره = مرغ جوان
قاشیق = قاشق
یئمک = خوراکی
گیریش = مقدمه
سوموک = استخوان
آژان پاسبان
هاچان - هاواخ = چه وقت
آی = ماه
آنا = مادر
آتا = پدر
اَل = دست
قوجاق = آغوش
ایشیق = روشن
بورا = اینجا
ائو = خانه
جووت = جفت
اورَک = دل
گؤز = چشم
بوغاز = گلو

قابان = گراز
پاپاق = کلاه
ساپ = نخ
آچار = کلید

کئچی = بز حیوان
اعلا = عالی
بیدان = نهال
بوشقاب = بشقاب
کسیک = بریده
اؤلوم = مرگ
دیل = زبان
سامان = کاه
هارا = کجا
قویون = گوسفند
قورو = خشک
ائو = خانه
اؤرده ک = اردک
کؤرپو = پل
بیچاق = چاقو
فصیل = فصل
گون = روز
قوهوم = فامیل
سایلار = اعداد
چوغ = بیشتر
رسام = نقاش
ساخسی = سفال
بیلئط = بلیط
کیشی = مرد
قادین = زن
اینک = گاو
تمیز له ییجی توزو = پودر لباس شویی
صابین = صابون
آغاردان = سفید کننده
علف یاغی = روغن نباتی

آیگ (آیق)= سحر

صاحب امتیاز : ــــــــــــــــــــــ

مدیر مسئول : بارون کسپرها قوپانس

سردبیر : مگر دوم ساهاکیان، گاسپار هاکوپیان

وابسته به : ]ارگان کمیته‌ی مرکزی حزب داشناکسیون[

روش نشر : سیاسی/ خبری                      

تاریخ نشر : 1293ش(1914م)

فاصله‌ی انتشار : هفتگی

محل انتشار : تبریز

زبان : ارمنی

موجودی در : ــــــــــــــــــــــــ

 آیندگان

صاحب امتیاز : دکتر حسین اهری، فریده کامکار شاهرودی  

مدیر مسئول : دکتر حسین اهری، فریده کامکار شاهرودی  

سردبیر : مسعود بهنود،غلامحسین صالحیار،وزیری

وابسته به : ـــــــــــــــــــــــ

روش نشر : سیاسی/اجتماعی/خبری/اقتصادی

تاریخ نشر : اولین شماره به تاریخ 25/9/1364 ش (1967م)

فاصله‌ی انتشار : روزانه-صبح

محل انتشار : تهران

زبان : فارسی

موجودی در : کتابخانه‌ی ملی ایران، کتابخانه‌ی مرکز مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، خانه‌ی مطبوعات تبریز

آیندگان روستا

صاحب امتیاز : دکتر حسین اهری

سردبیر: غلامحسین نظری خامنه‌ای

روش نشر : کشاورزی/اجتماعی(مخصوص روستائیان)

تاریخ نشر : 1350ش(1971م)

فاصله‌ی انتشار : هفتگی

محل انتشار : تهران

زبان : فارسی

موجودی در : کتابخانه‌ی مراکز فرهنگی انقلاب اسلامی

 آئین اسلام

صاحب امتیاز : حاج شیخ مهدی سراج انصاری

مدیر مسئول : ــــــــــــــــــــــــ

سردبیر : ـــــــــــــــــــــــــــ

وابسته به : ــــــــــــــــــــــــــ

روش نشر :  مذهبی/اجتماعی                   

تاریخ نشر : 1332ش

فاصله‌ی انتشار : هفتگی

محل انتشار : تهران

زبان : فارسی

موجودی در : کتابخانه‌ی مراکز فرهنگی انقلاب اسلامی

 اختر

صاحب امتیاز :  ـــــــــــــــــــــــــــــــ

سردبیر : آقا محمد طاهر تبریزی ]قراچه داغی[

وابسته به : ـــــــــــــــــــــــــ

روش نشر : سیاسی                               

تاریخ نشر : 75/1254ش- 1313/1292ق-96/1875م

فاصله‌ی انتشار : روزانه-هفتگی

محل انتشار : استانبول

زبان : فارسی

موجودی در : کتابخانه‌ی ملی ایران- خانه‌ی مطبوعات تبریز

 ارس

صاحب امتیاز : امیر اسدالله طباطبائی دیبا

مدیر مسئول : ــــــــــــــــــــــ

سردبیر : ـــــــــــــــــــــ

وابسته به : ـــــــــــــــــــــ

روش نشر :سیاسی                                

تاریخ نشر : 26/1321ش (47/1942م)

فاصله‌ی انتشار : روزانه

محل انتشار : تهران

زبان : فارسی

موجودی در : کتابخانه‌ی ملی ایران- خانه‌ی مطبوعات تبریز

 ارسباران(قدیم)

صاحب امتیاز : ـــــــــــــــــــــــ

مدیر مسئول : دکتر رحیم هویدا

سردبیر : دکتر رحیم هویدا

وابسته به : ـــــــــــــــــــــ

روش نشر : سیاسی/خبری                       

تاریخ نشر : 1331ش(1952م)

فاصله‌ی انتشار : هفتگی

محل انتشار : تبریز

زبان : فارسی

موجودی در : ــــــــــــــــــــ

 ارسباران (جدید)

صاحب امتیاز : محمد بخت آور  

مدیر مسئول : محمد بخت آور

سردبیر : ـــــــــــــــــ

وابسته به : خانه‌ی روزنامه نگاران جوان

روش نشر : خبری/اجتماعی/ادبی( نشریه‌ی تجربی)

تاریخ نشر : اولین شماره به تاریخ 12/2/1377ش

فاصله‌ی انتشار : ماهانه

محل انتشار : اهر

زبان : فارسی/آذری

موجودی در : کتابخانه‌ی شخصی صاحب امتیاز

مردان عرصه ی شعر و قلم و فرهنگ ارسباران همچنان که طلایه داران کاروان مطبوعات بودند زمانی نیز

 خود سردمدارای معروفترین و کثیرالانتشارترین مطبوعات کشور را برعهده داشتند ...

ارسباران بنیانگذار روزنامه ی ملی :

آقا محمد خان قراجه داغی در سال ۱۲۹۲قمری روزنامه ی اختر را در استانبول چاپ و منتشر کرد . این

روزنامه مهمترین نقش را در لغو امتیاز توتون . تنباکو بر عهده داشت همچنین این روزنامه را اولین روزنامه

ای می دانند که مسئله ی قانون را به بحث گذاشت . و مقالات فراوانی را در این مورد انتشار کرد.

مطبوعات منتشره در ارسباران :

اولین نشریه ای که بعد از استقرار یک دستگاه چاپ در اهر منتشر گردید هفته نامه ی شهاب اهر است

که در سال ۱۳۳۱ش در چاپخانه ی شهاب در این شهر منتشر شد . در طول سالیان گذشته روزنامه های

خیام. باران. ندای ارسباران . ارسباران سبز . خانه ی سبز . نور. نور العلم . در اهر منتشر می شده

است .وامروز نیز نشریه های : آفاق . نوین . جغرافیای اهر . شیز . صلا. ادیب اهری . ارسباران

سبز.تانسو. گویا .الکترون آزاد . آراز . نسیم قره داغ . نیاز . آوای حنفا . ارسباران . اگاه . بشری و چند

 نشریه ی دیگر . با این حال جای خالی یک نشریه ی رسمی در خود شهرستان کاملا احساس می

 شود  . به استثنای روزنامه ی ارسباران که تا حدودی توانسته است در سطح کشور ی خودی نشان

دهد .

شناسنامه ی مطبوعات ارسباران :

آذربایجان

صاحب امتیاز : میرزا آقا بلوری

  وابسته به ارگان مجاهدین تبریز در دوره ی مشروطیت

تاریخ انتشار : ۸۶/۱۲۸۵ ه.ش

فاصله ی اتشار : هفتگی

محل انتشار: تبریز

زبان : فارسی و تورکی

موجودی در : آستان قدس - دانشگاه تهران - کتابخانه ی ملی - کتابخانه ی مجلس .

این نشریه  نخستین نشریه ی چاپ سربی درتبریز عنوان شده است . 

بنا به گفته ی آقای صمد سرداری نیا : این روزنامه به دستور و رهنومد ستارخانمنتشر گردیدو 

وقتی ستارخان اولین شماره ی آذربایجان را دید گفت : امروز عید ملی خلق آذر بایجان است . و از شدت

 هیجان اشک در چشمانش حلقه زد .

این نشریه باالهام از نشریه ی " ملانصیرالدین" در تبین اهداف مجاهدین مشروطیت می کوشید و حقایق

را آشکار می کرد

آذر بایجان پس از تحمل مشکلات فراوان در بیستمین شماره - ۶ شوال ۱۳۲۵- تعطیل شد .

ادامه دارد ...

نقاط ديدني و آثار تاريخي شهر اهر:

وجود كوههاي فراوان و جنگلهاي طبيعي با گلهاي وحشي و گونه هاي متفاوت با عطر هاي دل انگيز آن گردشگاههاي طبيعي و منحصر به فردي را بوجود آورده است كه شايد كمتر كسي از وجود چنين محل هايي اطلاع دارد.در دل اين طبيعت سبز قلعه هاي زيادي وجود دارد كه بر زيبايي اين مناطق افزوده است.در كنار اين مناظر طبيعي ابنيه ي تاريخي و ساير گردشگاهها نيز وجود دارد كه ديدن آن خالي از لطف نخواهد بود.

جنگل طبيعي انداب(پارك جنگلي فندق لو):

اين جنگل در 25كيلومتري جاده اهر-مشگين شهر بر فراز كو ههاي انداب قديم واقع شده كه بيشتر پوشش گياهي آن درختان فندق مي باشد.

سد ستار خان:

در 15كيلو متري اهر-ورزقان واقع شده است.اين سد اخيراً به زيستگاه پرندگان مهاجرتبديل شده كه در تابستان مرغابي و لك لك و مرغ ماهيخوار و در زمستان انواع مختلف پرندگان آبزي سياحان بسياري را به اين منطقه مي كشاند.همچنين امكان صيد انواع ماهي درآبهاي اين سد و فضاي سبز اطراف آن موجب شده تا اين محل به تفرجگاهي براي خانواده ها و جوانان تبديل گردد.

بقعه شيخ شهاب الدين محمود اهري:

اين بقعه در پارك شيخ شهاب الدين قرارگرفته و آرامگاه شيخ شهاب الدين محمود اهري ،عارف بزرگ قرن هفتم هجري است.

اين بناي تاريخي با معماري اسلامي نشانگر ذوق هنر مردم اين دياردر روزگار گذشته مي باشد.تاريخچه ي اين بقعه به عصر شاه عباس اول مي رسد ولي قدمت بعضي قسمت هاي آن از جمله حصار سنگي مقبره و درب شرقي به قبل از دوره ي صفويه(دوره ي ايلخاني)مر بوط مي شود.موزه ي عرفاني شيخ شهاب الدين اهري كه داراي آثار تاريخي و عرفاني است در داخل اين بقعه قرار گرفته است.

مسجد جامع :

اين مسجد در خيابان قدس واقع شده و داراي 21 گنبد مي باشد . به دوره ي سلجوقي و اتابكان منسوب است.بافت معماري اي بناي تاريخي در نوع خود بي نظير بوده و داراي ستون هاي بسيار قطوربا نماي اجري مي باشد . كف اين مسجد پوشيده از چوپ است واز زبان مردم شهرستان شنيده مي شود كه اين مسجد معجزه اي است كه در ساليان بسيار دور باساختي بسيار ابتدايي از زير دريا بيرون امده است البته با توجه به اينكه تمامي خانه هاي موجود در اين منطقه داراي چشمه هاي زير زميني هستند كه مانند رودي كوچك از حياطشان جاري است قبول اين موضوع تا حدي مي تواند صحيح باشد .

بازار :

ازجمله جاهاي ديدني شهرستان اهر بازار قديمي اين شهر است كه در خيابان امام (ره) واقع شده داراي تزينات بسيار زيبا و منحصر به فرد است . اين بازار در نيمه ي شعبان 1321 هجري قمري توسط حكم ران ارسباران (رشيدالملك ) مرمت و بازسازي شده است كه اين تاريخ بر سنگ مرمري حك گرديده و در سر بازار به ديوار نصب شده است . بازار اهر داراي چهر شاخه است . از جمله : راسته بازار ،بازار نصير بيگ ، بازار جعفر قلي خان ، بازار كفاشان .

خانه ي دكتر قاسم اهري:

كه اخيرا سازمان ميراث فرهنگي آن را جز افتخارات تاريخي ارسباران ثبت كرد ه است .  

اين بنا واقع در خيابان حزب الله از قديمي ترين خانه هاي موجود در اهر مي باشد اين بنا داراي سرسرا و اتاقهاي متعدد است . زيبا ترين قسمت بنا نور گير ها و تزينات داخل آن است و در سالهاي اخير قسمتهايي از بنا آسيب ديده است كه به وسيله ي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان در دست مرمت و استحكام بخشي است و در سال 84 پاركي به نام پارك دكتر قاسم اهري در مقابل اين بنا احداث گرديده و مورد بهره برداري قرار گرفته است البته لازم به ذكر است كه بنا به دلايل نامعلوم بعدا نام اين پارك به نگين پارك تغيير داده شد !!!!!

كوهها و جنگلها :

از نظر موقعيت جغرافيايي شهرستان اهر در يك منطقه ي كوهستاني قرار گرفته . از اين نظر داراي كوههاي بسيار زيبا وسربه فلك كشيده مي باشدواز قديم به عنوان رشته كوههاي قراداغ (كوه بزرگ) مشهور بوده است . از جمله ي اين كوهها مي توان نشان كوه ،كوههاي شيور ، كوههاي گئچي قران (بزكش) ، قاشقا داغ ، مشك عنبر ، پيرسقا ، خاله داغ، صلوات داغ، ديزمار، سامبران، را نام برد . در كنار اين كوهها جنگلهاي پر درختي وجود دارد كه هر بيننده اي را مجذوب و حيران خويش مي سازد كه زيست گاه حيواناتي است كه گاها از نظر تنوع در جهان بي نظير مي باشند . از جمله پلنگ ، خرس ، خوك،گوزن، بزكوهي ، كل،و پرندگاني از قبيل :كبك، قرقاول، دراج، بلدرچين و ... .

از جنگلهاي اهر مي توان جنگلهاي ميشه پاره،جنگلهاي انداب (فندقلو) جنگلهاي هوراند  را نام برد كه داراي گونه هاي مختلف گياهي  و درختي (فندق ، تمشك، گردو، بلوط ، زرشك، زغال و.. ) است .

زبان و لهجه مردم اهر:

مردم ميهمان دوست شهرستان اهر با لهجه و زبان شيرين تركي صحبت مي كنند كه اين  زبان در مناطق با گويش هاي متفاوتي ادا مي شود .

محصولات :

بافت و تركيبات كاني موجود در خاكهاي منطقه ي اهر و همچنين وجود جلگه ها در اين منطقه بستر مناسبي براي فعاليتهاي كشاورزي و باغي است از جمله محصولات كشاورزي اين منطقه مي توان به گندم ، جو، ذرت ، عدس، و گاها در مناطق آب دار ( مانند روستاي نقدوز) كشت برنج اشاره نمود .

از محصولات درختي اين منطقه سيب سرخ و سياه (قره قرمزي آلماكه بيشتر صادراتي است و به كشورهاي اروپايي صادر مي شود و گاها فقط يك عدداز اين سيب نيم كيلو وزن دارد )، زردآلو ،هلو، به،و از سيفي جات مي توان گوجه فرنگي هندوانه ، خربزه، كدوو... نام برد .

صنايع دستي و سوغات اهر:

اهر در يك نگاه

موقعيت جغرافيايي

شهرستان اهر در شمال غربي ايران و در شمال استان آذربايجان شرقي قراردارد.اين شهر از شمال به شهرستان كليبر،از جنوب به شهرستانهاي تبريزو هريس،از شرق به مشكين شهر و اردبيلو از غرب به مرند محدود است.ارتفاع آن از سطح دريا1341متر و فاصله آن تا مركز استان 90 كيلومتر مي باشد.

قدمت تاريخي

آثار و شواهد و سنگ نوشته هاي موجود حاكي از اين است كه اين شهريك منطقه ي باستاني است شايد معتبرترين مدرك براثبات تاريخ اين منطقه سنگ نوشته ي اورارتويي موجود در روستاي سغند ل واقع در 38كيلومتري اهر مي باشدكه تاريخ منطقه را به 800سال قبل از ميلاد مسيح ارتباط مي دهد.زبان شهروندان اهر و منطقه تركي مي باشدو ميهمان نوازي جزءارزشهاي اهالي شهرستان اهر مي باشد.

ای خوشا خاک قراداغ که خلد ایین است

بوسه گاه ملک و مهبط حورالعین است

عرش با ان عظمت سجده کند برخاکش

زانکه ارامگه شیخ شهاب الدین است